Hamburger Aşkı

Günaydın Dostlar,

Sabah çalışmalarımı yaparken artan dürüm döner fiyatları dikkatimi çekti ve 1 Ocak 2021’den bugüne kadar ne kadar arttığına baktım. Her şeyin fiyatının arttığını bilsek de gördüğüm rakam beni çok şaşırttı. Galiba çok çabuk unutuyoruz.

Dürüm fiyatı bugün 139,00 TL olmuş. Dostlar, sadece 28 ay öncesinden bahsediyoruz. Fiyatların artması normal bir gelişme olsa da neredeyse yedi misli artması çok kolay yutulabilecek bir lokma değil. Hangimizin geliri bu kadar çok arttı?

Dört kişilik bir aile gözünü karartıp köşedeki büfeye yürüyüp dört dürüm yemeye kalksa 556,00 TL ödemesi gerekiyor. Daha bunun içecek boyutu da var. Bu gibi mekanlarda içeceklerin de otuz kırk lira civarında satıldığını düşünürsek çok zor bir meblağdan bahsediyoruz. Öğlen yemeğinde gidip çabucak bir dürüm yiyebilmek de lüks oldu.

Sonuçta, deniz kıyısında aşk yemeği yemekten söz etmiyoruz. Bütün istediğimiz kaldırımda bir dürüm yemekti. Eskiden bu fiyatlar balıkçılar için konuşulurdu.

Uzmanlar, yıllarca hayvancılığın gittiği yön konusunda makaleler yazdılarsa da pek bir yere varamadık. Marketlerde 350,00 TL’ye kıyma satılırsa dürüm de 139,00 TL olur.

Dikkatimi çektiği için bu konu hakkında bir de tweet attım. Şaşkınlığını gizleyemeyen dostlarımız hamburger fiyatlarını sormaya başladılar. En meşhur hamburgercilerin en meşhur menülerinin fiyatına baktığımda orada da durumun aynı olduğunu gördüm.

Şu anda en meşhur hamburger menüler 135,00 TL. Dürümden dört lira daha ucuz. Burada kocaman bir liste yapmayacağım ama ne yöne dönseniz durum aynı. Bir porsiyon kıymalı pide 120,00 TL civarında satılıyor. Büyük boy bir pizzanın fiyatı 200,00 TL’den fazla. Fıstıklı baklavanın kilosunun 700,00 TL’nin üzerinde olduğu konusuna da hiç girmeyelim. Antep fıstığı artık değerli bir yatırım aracı oldu.

Çok yiyemesem de ayıptır söylemesi mantıyı çok severim. Bugünlerde 170,00 TL ve üzeri fiyatlarla satılan bir porsiyon mantıya kaçımız ulaşabiliriz veya yılda kaç kere yiyebiliriz. Allah’tan doktorum “Çok fazla glüten yeme.” dedi de mantı hayatımdan çıktı.

Bütün bu sohbetler bana Amerika’ya toplantıya gittiğimiz günleri hatırlattı. Bu toplantıların en güzel yanlarından biri de yılda bir kere de olsa çeşitli ülkelerden gelen arkadaşlarımızla sohbet etmekti.

Akşam yemeklerinden sonra sohbet zamanıdır. Sizde durum nasıl, bizde durum nasıl sohbetleri başlar. Tabii bu arada “Türkiye’de kar yağar mı?” gibi sorularla da karşılaşırsınız ama onlara ben genellikle cevap vermezdim. Boş boş bakar geçiştirirdim.

Güney Amerika’dan Kolombiya, Venezuela gibi ülkelerden gelen arkadaşlarla konuşurken sürekli olarak hayat pahalılığından şikâyet ederlerdi. İçecek sektöründe çalıştığımız için de ilk mukayese konularından biri içecek fiyatları olurdu.

O zamanlar bizde hamburger menü fiyatları 15,00 TL iken oralarda 150,00 TL civarındaydı. Mukayeseyi o günlere uyarlayarak yapıyorum. Kendi kendimize “Bir hamburger menü için bu ne biçim bir para?” derdik. Ülkesine göre meşrubat fiyatı da, hamburger fiyatı da bizden en az on misli daha pahalı idi.

Yukarıdaki fiyatlar da gösteriyor ki bu konuda bu ülkeleri yakalamışız. Bu gidişle bir tane old timer yiyebilmek sadece anılarımızda kalacak.

Sağlıklı kalın, mutlu kalın…

Bir Kilo

Günaydın Dostlar,

Her ne kadar başlıkta “Bir Kilo” yazsa da bir kilo olan ürünlerin sayısı her geçen gün azalıyor. Fiat değiştirmemek için gramaj değiştirme tekniği bütün hızıyla devam ediyor. Geçmişte bunun yapılmasının yasak olduğu yönünde bir kanun çıkmamış mıydı? Nedense aklımda öyle bir şey kalmış.

Bir ürün neden 970 gram üretilir? Sokakta standart olarak kullanılan bir ölçümüdür? Tek bir nedeni var, fiyatı çok arttırmamak. Sadece gramajla oynanmıyor hem gramaj azaltılıyor hem de birazcık fiyat yükseliyor. Ürünleri ve/veya markaları birbirine mukayese ederken muhakkak paketin içindeki miktara da bakın. Piyasada çok acayip gramajlar var.

Yıllarca bir kilo olarak satılan birçok ürün 500 gram olarak satılmaya başlandı. Bunun en büyük nedeni de insanların artık bazı ürünleri bir kilo olarak alamaması. Paketler yarıya inince derdimiz bitti mi? Bitmedi tabii. Bu sefer de 485 gram paketler ortaya çıkmaya başladı.

Örnek olarak geçen sene bu tarihte belli bir fiyata satılan 150 ml diş macununun bugün 75 ml’si aynı fiyata satılıyor. Bir başka örneğe baktığımızda geçen sene bu tarihte 600 ml’si 31,90 TL’ye satılan bir şampuanın bugün 485 ml’sinin 69,50 TL’ye satıldığını görüyoruz. Fiyat artışı %117,87, ambalajdaki küçülme %23,71.

Bu ürünler gibi çok fazla örnek verebiliriz. Gramaj küçültme ve zam yapma tekniği kişisel bakım ve kozmetik ürünlerinin birçoğunda çok yaygın. Baktığınız zaman her türlü garip gramaj var.

Bir işletmeye bir tane üretim hattı alacağınız zaman “Ben 490 gramlık ürünler üretmek istiyorum.” demezsiniz. Daha sonraki günlerde sokağın şartları bu tip satış kurnazlıklarına zorlar.

Tabii bir ürünü bir birim yerine yarım birim ürütmenin firma için de birçok masraf arttırıcı parametresi var. Örnek olarak sıvı yağ üretiyorlarsa en azından iki kapak ve iki etiket kullanmak zorundalar. Küçük ambalajlar her zaman daha pahalıya üretilir. Firmalar da çok ister kilolarca satmayı ama alan olursa.

Geçen sene 20 Kasım’da 1950 ml’si 47,90 TL olan bir deterjanın bugün 1690 ml’si 99,90 TL. Yüzeysel baktığınız zaman fiyat %108,56 artmış görünse de ambalajın da %15,38 oranında küçüldüğünü gözden kaçırmamak lazım. Ambalajı küçülme stratejisin en yaygın kullandığı kategorilerden biri de deterjan ve temizlik malzemeleri grubu.

Anlaşılması en zor kategorilerden bir tanesi de atıştırmalıklar. Her ne kadar üzerinde çok net olarak yazsa da bir kuruyemişin 190 gramdan 180 grama indiğini hiçbirimiz anlamıyoruz. Bin tane dedikoduyu aklımızda tutmaya çalışırken bir de kuruyemişin gramajıyla mı uğraşacağız?

Temel gıdada da bu stratejiden nasibini alan birçok ürün var. Geçen sene bu tarihte 10,70 TL’ye satılan 480 gram yoğurdun bugün 400 gramı 25,45 TL. Fiyat artışı %136,82 ama burada bitmedi, ambalajdaki küçülme de %20,00.

Herkes sıkıntılı bir dünyada bir şekilde bütçesini denkleştirmeye çalışıyor. Firmalar bu konuda her türlü tekniği kullanırken bizim de daha iyi mukayeseler yapabiliyor olmamız gerekiyor.

Unutmayın, hiçbir şey göründüğü gibi değildir; daha ekonomik ürün belki de sizin daha pahalı zannettiğinizdir. Ambalajlara kapılmayın, aritmetikten şaşmayın.

Sağlıklı kalın, mutlu kalın…